Zo’n eeuw geleden ontdekte Sigmund Freud dat de wereld beheerst werd door de onbewuste primitieve agressieve driften van het mensbeest, die ten koste van alles beheerst moesten worden. Neef Edward Bernays maakte dankbaar gebruik van oncle Siggy’s (Freud's) ideeën om de massa te manipuleren, flink koopziek te maken en uiteraard om er zelf nog rijker van te worden.

Vroeger was het 'not done' om over je gevoelens te praten. Mede door toedoen van Freud werd dit taboe doorbroken en psychotherapie werd booming business. Niet alleen om mensen te 'helpen' maar vooral om erachter te komen wat ze bezielden en hoe ze te sturen waren.

Oorspronkelijk was Bernays aangesteld bij het 'Commite of Public Information' om het WO-I gebeuren te promoten bij de pers. President Wilson had te kennen gegeven oude machtsverhoudingen te boykotten en democratie naar Europa te willen brengen. Bernays was zo ongelofelijk goed in zijn promoten dat hij in 1926 met de persident naar de Vredesconferentie in Parijs mee mocht. De slogan luidde:

"TO MAKE THE WORLD SAFER ON DEMOCRATIE".

Tot stomme verbazing van Bernays werd president Wilson massaal als een held ontvangen. Bernays vroeg zich af of het volk ook in vredestijd zo gehersenspoeld kon worden.
Eenmaal terug veranderde Bernays de besmette term 'Propaganda' in de door hemzelf uitgevonden term 'Public Relations' (PR) en vestigde zich in een klein kantoortje als 'Public Relations Councilman'. De 'General Introduction to Psychoanalysis' die hij van 'oncle Siggy' in ruil voor een doos sigaren had gekregen, kwam hierbij uitstekend van pas.

In opdracht van George Hill, de President van American Tobacco lukte het Barnays om met hulp van de beroemde psychoanalist Dr Brille, vrouwen tegen het heersende taboe in, in het openbaar aan het roken te krijgen.


Hij suggereerde dat roken vrouwen machtiger en onafhankelijker maakte. Iets wat vrouwen nog steeds denken. De uitkomst van dit geslaagde experiment bood ongekende mogelijkheden. Blijkbaar kon je het publiek de idiootste dingen laten doen als je maar op hun gevoel speelde en hun ratio liet voor wat het was. Je moest producten koppelen aan gevoelens en wensen en vooral het belang van HEBBEN benadrukken. Tot dan toe gingen reclames alleen over functionaliteit en 'nodig zijn'. Voor de grote machtige Amerikaanse conglomeraten, rijk geworden door massaproductie tijdens de oorlog, was dit natuurlijk hét antwoord op een dreigende verzadiging van de markt. Wall Street bankier, Paul Mazer van Leahman Brothers schreef dat de Amerikaanse cultuur drastisch moest veranderen:

"Man's desires must overshadow his needs”.

Iets wat de rijken al kenden maar tot dan toe volkomen onbekend was voor de grote massa.

Begin 1920 openden de New Yorkse banken winkelfilialen in heel Amerika waar het publiek massa producten kon kopen. Bernays bewerkte het publiek voor William Randolph Hurst in vrouwenbladen (ook een nieuw fenomeen) door producten te koppelen aan beroemde filmsterren die overigens ook zijn klanten waren, evenals filmmaatschappijen, juweliers…

Bernays nam psychologen in dienst om te laten beweren dat bepaalde producten goed waren, waarna Bernays weer beweerde dat het onafhankelijke onderzoeken waren. Kleding werd een gadget, een manier om jezelf uniek te maken. Edward Bernays zorgde er ook voor dat mensen lenen heel gewoon gingen vinden.

De manier waarop Bernays het imago van President Coolidge pimpte was typisch Bernays: President Coolidge Entertains Actors at White House. President Nearly Laughed, and everybody was happy.

In 1927 constateerde een Amerikaanse journalist dat de Amerikaanse democratie, veranderd was in consumptionisme. Amerikaanse burgers waren onbelangrijk geworden als burger, ze waren in de eerste plaats belangrijk als consument. Ofwel exit oorspronkelijke democratie.

Bernays promootte de boeken van Freud met succes door de visie van Freud op seks te benadrukken. Freud daarentegen werd steeds pessimistischer en begon over het irrationele destructieve en onberekenbare karakter van groepsgedrag te schrijven. Het beschreef het gevaar van steeds groter wordende menigtes in de overbevolkte steden, die elk moment konden ontploffen. Het sloeg in als een bom en maakte diepe indruk op de intellectuelen en journalisten uit 20er jaren die eruit concludeerden dat de excessen in Rusland te wijten waren aan verkeerde ideeën over algemene democratie. Dat het publiek niet in staat was om verstandige beslissingen te nemen.

Walter Lippmann redeneerde dat er eigenlijk een nieuwe elite nodig was die met psychologische technieken de verwarde massa in toom kon houden. Bernays vond het prachtig en zag nieuwe kansen. Hij verkondigde dat hij die technieken waar Lippmann naar zocht had. En wel door hun diepste innerlijke verlangens tevreden te stellen met meer producten. Hij noemde het 'the engineering of consent' (het bewerkstelligen van eensgezindheid).
In 1928 bekende President Hoover zich openlijk tot het consumentisme:

"You Have taken over the job of creating desire and have transformed people into constantly moving happiness machines".

Consumeren zorgde voor het in stand houden van de economie, gehoorzame burgers en een stabiele maatschappij. Er hoefde niets aan de werkelijke omstandigheden gedaan te worden, 'feel good medication' voldeed. Bernays' vorm van democratie hield de bestaande machtsverhoudingen in stand, enkel alleen met behulp van wat psychologische truckjes.

Bernays werd stinkend rijk en een van de belangrijkste figuren in de Amerikaanse zaken elite. Hij kende alle media tycoons, belangrijke politicy, zakenlieden, kunstenaars, en iedereen was volgens hem ‘stupid’. Zijn kinderen, zijn personeel maar vooral het publiek:

"They were stupid".

Echter, toen in 29 Oktober 1929 de beurs crashte was het Amerikaanse publiek in een klap consument af. Ook nieuwe democratieën zoals die van Duitsland en Oostenrijk werden zwaar getroffen. Freud trok zich terug in de Alpen en schreef 'Civilization and it’s Discontents', waarin hij in feite beweerde dat persoonlijke vrijheid die ten grondslag ligt aan democratie helaas onhoudbaar is en dat alle mensen niet per definitie gelijk zijn aan elkaar.

De Nationaal Socialisten van Hitler wonnen in 1933 de verkiezingen door hun belofte dat ze de democratie te niet zouden doen. Democratie had immers alleen geleid tot chaos en werkeloosheid. Productie werd nu een staatsaangelegenheid, zoals ook vrije tijd. Joseph Goebbels duitslands Minister van Propaganda was een grote bewonderaar van Bernays en gebruikte zijn boek 'Crystallizing Public Opinion' als leidraad voor de campagne tegen de joden.
Maar de in 1932 gekozen president Roosevelt was vast van plan de democratie hoe dan ook een nieuwe kans te geven. De overheid startte gigantische sociale projecten. Roosevelt geloofde dat het mogelijk was de gewone Amerikaan, zijnde voor rede vatbaar, werkelijk te betrekken bij zijn plannen.

De grote ondernemingen waren zeer ontevreden over Roosevelt's aanpak. Toch werd hij in 1936 herkozen. Natuurlijk besloten ze het niet erbij te laten zitten en natuurlijk was Edward Bernays van de partij. Onder de paraplu van ‘the National Association of Manufacturers’ werden onder leiding van Bernays, samen met honderden andere PR adviseurs werkelijk alle maar dan ook alle gore trucken uit de kast gehaald. De regering beklaagde zich bitter over de rol van de pers en de misselijke streken van de PR mensen. Helaas waren ze niet opgewassen tegen de schier oneindige verbeeldingskracht van Bernays.
De annexatie van Oostenrijk door de Nazi’s in 1938, die gepaard ging met een enorme uitbarsting van blinde woede van het volk (gepeupel) kon Bernays overtuiging alleen versterken.



In 1939 werd in New York de World's Fair gehouden. In deze tentoonstelling stond een gigantisch model gebouwd door General Motors (een van de werkgevers van Bernays). Bernays gaf hiermee het publiek het idee dat alleen in een democratie de prachtige snelwegen, reuze tv schermen, draadloze telefoons, glanzende auto's mogelijk waren. Consumentisme, democratie gekoppeld aan kapitalisme, passieve consumenten, dit was wat Bernays wilde: De clou was het controleren van de democratie voor het volk. En was vooral niet zoals Roosevelt het wilde: Active burgers.

De gebeurtenissen in de tweede wereldoorlog veranderden ingrijpende de algemene visie op democratie. De visie van Freud leek toch waar te zijn en Edward Bernays ging werken voor het Amerikaanse gouvernement en de CIA.

Psychoanalisten roken het grote geld en boden hun technieken niet alleen aan om modelburgers te creëren maar ook (naar voorbeeld van Bernays) om model consumenten te creëren. In Amerika vormde zich een nieuwe elite in de politiek, in de 'social planning', en in de handel. Ze waren ervan overtuigd dat het onberekenbare publiek in de jungle van de vrije markt geholpen moest worden met psychologische technieken. Zodat ze zich zouden gedragen als goede consumenten en democratische burgers.

Toen in 1953 de Russen hun eerste waterstofbom lieten ontploffen was Amerika in paniek. Bernays achtte voorlichten van het publiek totaal nutteloos. Het was immers niet voor rede vatbaar. In plaats daarvan moest men volgens hem de angst vergroten en manipuleren, er gebruik van maken om zelf steviger in de schoenen te kunnen staan.

Een van Bernays klanten was de machtige United Fruit Company. Ze bezaten uitgestrekte bananen plantages in Guatamala en centraal Amerika, die ze beschermden door de juiste dictatoren in die landen neer te zetten. Toen het volk in 1950 wakker werd, werd de hulp van Bernays ingeroepen. Bernays toverde de democratisch gekozen president Arbenz, die een democratisch socialist was met geen banden met Moskou, om in een communistisch gevaar voor Amerika. Dit was in de tijd van de koude oorlog. Bernays vertelde journalisten dat Rusland Guatamala nodig had voor een aanval op Amerika en er was een anti-Amerikaanse demonstratie, waarschijnlijk door hemzelf georganiseerd.

Het lijkt of Bernays alleen de United Fruit Company een plezier deed. Eigenlijk was het ook zo dat president Eisenhouwer in het geheim af wilde van Arbenz. De CIA trainde onder leiding van Howard Hunt samen met de United Fruit Company een rebellenleger en de CIA strooide kwistig bommen op Guatemala City. Tegen de tijd dat vice president Nixon het gereorganiseerde Guatamala bezocht was de Amerikaanse bevolking ervan overtuigd dat Guatamala bevrijd was door dappere vrijheidsstrijders.

Ook in Washington raakte men ervan overtuigd dat de gevoelens van de Amerikaanse bevolking gemanipuleerd moesten worden in de, toen woedende Koude Oorlog. Vooral de CIA liep hard van stapel. Ze dachten dat de Russen experimenteerden met het veranderen van herinneringen en gevoelens om gehoorzame burgers te creëren: Hersenspoelen zo gezegd. En ze sloegen zelf ook driftig aan het experimenteren met al dan niet psychisch zieke mensen. LSD en ECT (electro-convulsive therapy, shock therapie) waren populair. Helaas zonder succes en ten koste van ontelbare slachtoffers.

In Amerika begonnen psychoanalisten van hun voetstuk af te vallen na onder andere de dramatische zelfmoord van Marilyn Monroe. Marlyn’s ex, Arthur Miller stelde in 1963: "Pijn hoort nu eenmaal bij het leven en als je dat niet onder ogen wilt zien en alles wilt verdoven, controleren, is er ook geen plaats meer voor geluk":

"And it's part of the whole ideology of this age which is power mad."

In de bestseller 'The Hidden Persuaders van Vance Packard' werden het Amerikaans publiek uitgelegd hoe ze belazerd waren/werden.
Ook Herbert Marcuse een zwaargewicht op bovenbeschreven gebied leverde forse kritiek. Het was juist de maatschappij zelf, die door zoveel onderdrukking zoveel agressie bij de mensen opriep. Martin Luther King hield een furieuze toespraak: Proud to be maladjusted!


De in de zelfde tijd als Freud levende Wilhelm Reich


zag de door Freud gesignaleerde agressie als een uiting van onderdrukte creativiteit en seksuele energie.
De dochter van Freud, Anna had daar helemaal geen zin in. Of Reich wilde ophoepelen en zijn smerige perfide sekspraatjes maar ergens anders gaan houden. Ze dwong Reich in 1934 daadwerkelijk zijn biezen te pakken.

Reich ging naar Amerika waar hij 'orgone energy' ondekte die hij dacht te kunnen gebruiken om regen te maken ('Cloudbusters'), UFO’s te verjagen en kanker mee te genezen.
Voor dat laatste werd hij in 1956 gearresteerd en opgesloten. Al zijn boeken en artikelen werden verbrand en verboden verklaard. Hij stierf een jaar later in de gevangenis vlak voordat hij in aanmerking kon komen voor een voorwaardelijke vrijlating.

Reich's opvatting over bevrijding was koren op de molen van de politiek en zakenlieden. Gewoon een andere manier van bevredigen van wensen en behoeftes.
Het ziet er naar uit dat 'good old Eddie' zijn werk uitstekend heeft gedaan.